![\"\"](\"https:\/\/media.kasperskydaily.com\/wp-content\/uploads\/sites\/91\/2022\/10\/25160616\/life-and-death-of-adobe-flash-thinkpad-1024x1022.jpg\")
ThinkPad 700T tablet bilgisayar. Kaynak<\/a>.<\/p><\/div>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/u>Bu t\u00fcr cihazlar, GO Corporation<\/a> taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Penpoint OS i\u015fletim sistemini kullan\u0131yordu. \u00d6te yandan, ilk ta\u015f\u0131nabilir tablet bilgisayar giri\u015fimi h\u00fcsranla sonu\u00e7land\u0131. 1994\u2019te Go Corporation AT&T\u2019ye sat\u0131l\u0131r sat\u0131lmaz AT&T tablet bilgisayar \u00fcretimini durdurdu. Ancak Penpoint OS i\u00e7in bir\u00e7ok ba\u011f\u0131ms\u0131z uygulama yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bunlardan biri, Futurewave Software taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen SmartSketch adl\u0131 grafik d\u00fczenleme program\u0131yd\u0131.<\/p>\n Ne yaz\u0131k ki SmartSketch\u2019in yay\u0131nlanmas\u0131, Penpoint OS\u2019in sonuna denk geldi. Futurewave ilk \u00f6nce program\u0131 Microsoft Windows\u2019a ve Mac OS\u2019a adapte etti, ard\u0131ndan hareketli grafikler olu\u015fturma becerisi ekleyerek \u00fcr\u00fcn\u00fcn ad\u0131n\u0131 FutureSplash Animator olarak de\u011fi\u015ftirdi. 1996\u2019da Futurewave Software, Macromedia taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn ad\u0131 bu sefer Macromedia Flash olarak de\u011fi\u015fti. \u00dcr\u00fcn, animasyon olu\u015fturmaya y\u00f6nelik bir program ve bu animasyonlar\u0131 kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bilgisayarlar\u0131nda oynatmak i\u00e7in kompakt bir Macromedia Flash Player yard\u0131mc\u0131 program\u0131 olmak \u00fczere iki bile\u015fenden olu\u015fuyordu. Hem SmartSketch hem de Macromedia Flash\u2019\u0131n ilk s\u00fcr\u00fcmleri vekt\u00f6r grafik kullan\u0131yordu.<\/p>\n Kullanmaya al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fumuz JPEG foto\u011fraflar ve resimler, her pikselin bir renk de\u011ferine sahip oldu\u011fu tarama (raster) grafik kullan\u0131yordu. Bu dosyalarda binlerce, hatta milyonlarca piksel bulunabilirdi. Vekt\u00f6r grafikler ise piksel bilgisi saklam\u0131yordu; ilkel birimlerden veya \u00e7izgi, kare, yuvarlak gibi geometrik \u015fekillerden bir resmi yeniden olu\u015fturmaya yarayan birer tarif i\u00e7eriyorlard\u0131. Vekt\u00f6r dosyalar, tarama dosyalardan daha karma\u015f\u0131kt\u0131. Beyaz arka planl\u0131 bir yuvarlak resmi i\u00e7in her bir pikseli tan\u0131mlamak yerine tek bir talimat i\u00e7eriyorlard\u0131: \u201cBeyaz bir arka plan \u00fczerine \u00e7ap\u0131 X piksel olan bir yuvarlak \u00e7iz.\u201d<\/p>\n 1990\u2019larda insanlar genellikle internete modemlerle ba\u011flan\u0131yordu. Bu ba\u011flant\u0131lar b\u0131kt\u0131r\u0131c\u0131 derecede yava\u015ft\u0131, en iyi ihtimalle saniyede 5-6 kilobayt veri transfer edilebiliyordu. Yeterli minimum kaliteye sahip bir tarama resmin y\u00fcklenmesi en az birka\u00e7 saniye (hatta birka\u00e7 dakika) s\u00fcr\u00fcyordu. Dolay\u0131s\u0131yla bir\u00e7ok kullan\u0131c\u0131 taray\u0131c\u0131 ayarlar\u0131ndan resimleri kapat\u0131yordu. Vekt\u00f6r grafik kullanan Macromedia Flash ise hemen y\u00fcklenebilen renkli ve hareketli resimler sunabiliyordu.<\/p>\n Devam etmeden \u00f6nce \u00f6nemli bir noktaya daha de\u011finmemiz gerek: Flash derken esas\u0131nda kullan\u0131c\u0131 Flash i\u00e7erikli bir site a\u00e7arken her seferinde bilgisayara indirilen bir koddan bahsediyoruz. Bu s\u0131radan bir y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir dosya de\u011fil, bilgisayarda Macromedia Flash Player taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fctlen bir dizi talimat. Yine de temel prensip ayn\u0131 (\u00f6te yandan teoride hem i\u00e7eri\u011fi hem de oynat\u0131c\u0131y\u0131 i\u00e7eren y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir bir dosya olu\u015fturman\u0131n \u00f6n\u00fcnde herhangi bir engel yok).<\/p>\n Flash\u2019\u0131n ilave \u00f6zellikler edinmesi uzun s\u00fcrmedi. Grafiklerin yan\u0131 s\u0131ra ses ve \u00f6zel efektler, hatta daha sonras\u0131nda video bile eklendi.<\/p>\n Ben Macromedia Flash ile ilk defa 2001 y\u0131l\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n Beavis and Butt-Head<\/em>\u2018i olan Masyanya<\/em>\u2018y\u0131 izlerken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. O sonbahar boyunca her Pazartesi g\u00fcn\u00fc bu \u00e7evrimi\u00e7i \u00e7izgi filmin bir iki dakikal\u0131k yeni b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc indirip izliyordum. Masyanya<\/em>\u2018n\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 Oleg Kuvaev, Macromedia Flash ile yapt\u0131\u011f\u0131 hareketli videolar\u0131 hem Flash Player\u2019\u0131 hem de animasyonun kendisini i\u00e7eren y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir dosyalar halinde web sitesine y\u00fckl\u00fcyordu. Bu yakla\u015f\u0131m esasen YouTube\u2019dan \u00f6nce geldi. Masyanya<\/em> bu format\u0131n ne kadar kompakt oldu\u011funu m\u00fckemmel \u015fekilde g\u00f6steriyordu. Serinin \u201cModem\u201d adl\u0131 alt\u0131nc\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc yaln\u0131zca 600 kilobaytt\u0131. Unutmay\u0131n, buna oynatma yaz\u0131l\u0131m\u0131 da dahildi. Ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcm, en basit kalitede video format\u0131na getirildi\u011finde boyutu \u00fc\u00e7 kat art\u0131yordu. \u00dcstelik buna oynat\u0131c\u0131 dahil de\u011fildi.<\/p>\n Macromedia Flash teknolojisi o g\u00fcnlerde internet taray\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n becerilerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131rd\u0131. Bu taray\u0131c\u0131lar\u0131n g\u00f6sterdikleri i\u00e7erikler yaln\u0131zca metin ve resimlerden ibaretti. Dolay\u0131s\u0131yla bir sonraki mant\u0131kl\u0131 ad\u0131m, do\u011frudan taray\u0131c\u0131dan Flash i\u00e7eri\u011fi oynatmaya yarayan bir eklenti olu\u015fturarak her \u015feyi ayr\u0131 ayr\u0131 indirip y\u00fcr\u00fctme ihtiyac\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmakt\u0131. Yani Flash nesneler hala bilgisayarda kodla y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu; tek fark, eklentiyi y\u00fckledikten sonra bu programlar web i\u00e7eri\u011fi y\u00fcklendik\u00e7e kullan\u0131c\u0131n\u0131n ekstra bir eylemine ihtiya\u00e7 duymaks\u0131z\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n Geli\u015ftirici ara\u00e7lar\u0131 da \u00e7e\u015fitlendi; 1990\u2019lar\u0131n sonuna gelindi\u011finde art\u0131k yaln\u0131zca basit animasyonlardan bahsedilmiyordu. Art\u0131k Flash sayesinde kullan\u0131c\u0131 etkile\u015fimli men\u00fc \u00f6geleri uygulanabiliyordu. Ayr\u0131ca Flash nesneler i\u00e7erisinde gitgide daha karma\u015f\u0131k yap\u0131lar yaratmay\u0131 sa\u011flayan bir komut dili de desteklenmeye ba\u015flad\u0131. Bunu g\u00f6rselle\u015ftirmek i\u00e7in web sitesi becerilerinin evrimine g\u00f6z atal\u0131m.<\/p>\n Bu 1990 y\u0131l\u0131ndan ilk web sitesi:<\/p>\n D\u00fcnyadaki ilk web sitesi. Yaln\u0131zca metin ve k\u00f6pr\u00fclerden olu\u015fuyor. Kaynak<\/a>.<\/p><\/div>\n \u00a0<\/p>\n Bu 1996 y\u0131l\u0131ndan tipik bir web sitesi:<\/p>\n 1996 sonbahar\u0131nda Yahoo! portal\u0131. Metin ve ba\u011flant\u0131lara ek olarak birka\u00e7 grafik \u00f6ge de var. Kaynak<\/a>.<\/p><\/div>\n \u00a0<\/p>\n Bu da 2000 y\u0131l\u0131ndan Flash \u00f6geler ta\u015f\u0131yan bir web sitesi:<\/p>\n 2000 y\u0131l\u0131nda Sony PlayStation\u2019\u0131n web sitesi. Bir renk patlamas\u0131 var ama \u00e7o\u011fu \u00f6ge hala d\u00fcz HTML ile yap\u0131lm\u0131\u015f. Merkezdeki hareketli \u00f6ge foto\u011fraflar, animasyonlar ve videolar i\u00e7eriyor. Kaynak<\/a>.<\/p><\/div>\n \u00a0<\/p>\n O d\u00f6nemlerde web tasar\u0131mc\u0131lar\u0131n farkl\u0131 \u00f6ncelikleri vard\u0131. Kimi maksimum uyumluluk i\u00e7in \u00e7aba sarf ederken kimi grafikler u\u011fruna uyumluluktan fedakarl\u0131k ediyordu. 1996 y\u0131l\u0131ndaki ilk \u00f6rnekte sitede Flash unsurlar olsa da bu unsurlar olmadan da site kullan\u0131labiliyordu. \u0130kinci \u00f6rnekte ise site Flash\u2019a ihtiya\u00e7 duyuyordu; Flash olmadan site \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yordu. T\u0131pk\u0131 bu Nike Air mini sitesi gibi:<\/p>\n \u0130lk bak\u0131\u015fta g\u00fczel g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. 2006 y\u0131l\u0131nda Nike Air web sitesinin t\u00fcm aray\u00fcz\u00fc Flash kullan\u0131larak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Do\u011fru eklentiler olmadan a\u00e7\u0131lm\u0131yordu. Kaynak<\/a>.<\/p><\/div>\n Macromedia Flash, web sitesi tasar\u0131mda m\u00fcmk\u00fcn olan \u015feylerin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 ciddi anlamda geni\u015fletti. Hareketli \u00f6gelerin yerle\u015fimi, ses ve video kullan\u0131m\u0131 ve sayfalar aras\u0131 ge\u00e7i\u015flerde g\u00f6z al\u0131c\u0131 efektler a\u00e7\u0131s\u0131ndan geli\u015ftiricileri \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirdi\u009d.<\/p>\n Macromedia 2006\u2019da Adobe Corporation taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131. K\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde Flash do\u011frudan taray\u0131c\u0131da \u00e7al\u0131\u015fan oyunlar yaratmak i\u00e7in kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131, 200\u2019lerin ortalar\u0131nda bu e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir ad\u0131md\u0131. Bu s\u0131rada mobil cihazlar h\u0131zla geli\u015fiyordu. \u0130\u00e7erikleri \u00e7oklu platformlara uygun hale getirmek i\u00e7in bunlara y\u00f6nelik Flash Player alternatifleri geli\u015ftirilmeye ba\u015fland\u0131. 2005\u2019te YouTube \u00e7\u0131kt\u0131. YouTube da video sunmak i\u00e7in Flash Player kullan\u0131yordu.<\/p>\n Bunun olumsuz sonu\u00e7lar\u0131ndan biri, reklam verenlerin Macromedia\/Adobe Flash tabanl\u0131 g\u00f6steri\u015fli banner\u2019lar olu\u015fturma konusunda biraz ileri gitmesiydi. Bunlar hala kullan\u0131c\u0131n\u0131n bilgisayar\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen programlar olduklar\u0131 i\u00e7in bazen sisteme a\u011f\u0131r bir y\u00fck bindirerek di\u011fer programlar\u0131 ciddi \u00f6l\u00e7\u00fcde yava\u015flat\u0131yorlard\u0131. Baz\u0131 taray\u0131c\u0131lara ve bunlara y\u00f6nelik eklentilere varsay\u0131lan olarak Flash\u2019\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakma opsiyonu eklendi. Ancak k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde banner\u2019lar\u0131n Flash a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir bili\u015fim d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bekleyen \u00e7ok say\u0131da problemden yaln\u0131zca biri oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Adobe Flash Player\u2019daki g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n tespitine dair bir tarih\u00e7e \u00e7\u0131karmak olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7, \u00e7\u00fcnk\u00fc program\u0131n tarihi modern internetin do\u011fu\u015funa dayan\u0131yor. 2000\u2019lerin ba\u015f\u0131nda kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ve m\u00fc\u015fterileri g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda bilgilendirmek yayg\u0131n bir uygulama de\u011fildi. Macromedia d\u00f6nemi verilerini de i\u00e7eren Adobe b\u00fclten ve \u00f6neri ar\u015fivinde<\/a> Flash Player\u2019daki g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131yla ilgili ilk girdi 2002\u2019de ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. MITRE\u2019nin CVE veritaban\u0131 Adobe Flash Player ile ilgili 1100\u2019den fazla g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131 listeliyor<\/a>.<\/p>\n Bu veritaban\u0131nda yer alan ilk rastgele kod y\u00fcr\u00fctme (ACE) g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 da 2002<\/a> y\u0131l\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Sald\u0131rganlar kurbana oynat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 kod y\u00fcr\u00fcten bir Adobe Flash dosyas\u0131 g\u00f6nderebiliyordu. Bu g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 en y\u00fcksek CVSS puan\u0131 olan 10.0 puan\u0131na sahip (do\u011frulanamayan kaynaklara g\u00f6re t\u00fcm Flash Player s\u00fcr\u00fcmlerinde 800\u2019den fazla ACE g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131 vard\u0131). Bu t\u00fcr g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanmak \u00e7ok kolayd\u0131, genellikle kullan\u0131c\u0131n\u0131n hi\u00e7bir \u015fey yapmas\u0131na gerek yoktu. Yaln\u0131zca kurban\u0131 i\u00e7inde k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 bir Adobe Flash dosyas\u0131 bulunan bir web sitesine \u00e7ekmek yeterliydi. Baz\u0131 sald\u0131r\u0131lar reklam da\u011f\u0131t\u0131m sistemlerinin g\u00fcvenli\u011fini ihlal ederek birden milyonlarca kullan\u0131c\u0131n\u0131n ziyaret etti\u011fi web sitelerinde belirebiliyordu.<\/p>\n Flash nesnelerin esasen kullan\u0131c\u0131lar\u0131n cihazlar\u0131na g\u00f6nderilen ve burada y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u015feyler oldu\u011funu vurgulamam\u0131z bo\u015funa de\u011fil. Bu teknolojinin \u00e7ok \u00e7e\u015fitli becerilerinin sonu\u00e7lar\u0131ndan biri de sald\u0131rganlar\u0131n bir bilgisayar\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc tamamen ele ge\u00e7irebilmesini sa\u011flayan say\u0131s\u0131z bo\u015fluk ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131yd\u0131. 2005 itibar\u0131yla Flash en pop\u00fcler web uygulamas\u0131 y\u00fcr\u00fctme teknolojisiydi.<\/p>\n 2022\u2019de bunun bir sorun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeyebiliriz. T\u00fcm kullan\u0131c\u0131lara bir g\u00fcncelleme g\u00f6ndermek sorunu \u00e7\u00f6zmeye yeter. Ancak otomatik Flash Player g\u00fcncellemeleri, teknolojinin \u00f6mr\u00fcn\u00fc doldurmas\u0131na yak\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, 2000\u2019li y\u0131llarda b\u00f6yle bir \u015fey yoktu. O zamanlar Adobe\u2019nin web sitesine girip yeni s\u00fcr\u00fcm\u00fc indirerek manuel olarak y\u00fcklemeniz gerekiyordu. Baz\u0131 kullan\u0131c\u0131lar Flash Player s\u00fcr\u00fcmlerinin g\u00fcncellenmesi gerekti\u011finin fark\u0131nda bile de\u011fildi. 2006 g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131 bir Microsoft b\u00fclteninde<\/a> de yer ald\u0131 (\u00fc\u00e7 di\u011fer g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131yla birlikte), \u00e7\u00fcnk\u00fc Adobe kodu Windows XP ile de da\u011f\u0131t\u0131labiliyordu. Buna y\u00f6nelik g\u00fcncellemeleri Microsoft kendisi da\u011f\u0131tt\u0131, ancak yama da\u011f\u0131tma ve y\u00fckleme s\u00fcreci hi\u00e7 iyi gitmedi.<\/p>\n G\u00fcncelleme da\u011f\u0131tma olay\u0131n\u0131n ne kadar k\u00f6t\u00fc gitti\u011fini 2012 y\u0131l\u0131na ait Kaspersky raporundan<\/a> g\u00f6rebilirsiniz. O y\u0131l Adobe Flash Player, kullan\u0131c\u0131 bilgisayarlar\u0131nda bulunan g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131 say\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan liderli\u011fi elinde tutuyordu. O s\u0131rada Flash Player kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 yeni g\u00fcncellemelerden haberdar etmek ve g\u00fcncellemelerin ne h\u0131zla y\u00fcklendi\u011fini takip etmek i\u00e7in bir sistem geli\u015ftirilmi\u015fti. Ke\u015ffedilen her g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131yla birlikte tehdit alt\u0131ndaki kullan\u0131c\u0131lar\u0131n oran\u0131 art\u0131yor (2012\u2019de bu oran %60\u2019a ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131!), her yeni yama ile d\u00fc\u015f\u00fcyordu. G\u00fcncelleme da\u011f\u0131t\u0131m s\u00fcreci kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu i\u00e7in \u00fc\u00e7 hafta ila iki ay s\u00fcr\u00fcyordu. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz standartlar\u0131na g\u00f6re bu \u00e7ok uzun bir s\u00fcre. \u00c7ok eski s\u00fcr\u00fcmleri kullananlar i\u00e7in durum daha da k\u00f6t\u00fcyd\u00fc. G\u00fcncelleme hat\u0131rlatmas\u0131 bile almayan bu grubun oran\u0131 2012\u2019de %10\u2019du.<\/p>\n Bu kez Kaspersky\u2019nin 2015 y\u0131l\u0131ndaki ba\u015fka bir raporuna<\/a> bakal\u0131m. Raporda 13 yeni<\/em> Flash Player g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131 listelenmi\u015fti. Bu g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n, daha eski ama kapat\u0131lmam\u0131\u015f ba\u015fka g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131yla birlikte, k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m paketi denen setlerde (kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bilgisayar\u0131na s\u0131zana kadar tek tek g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131na sald\u0131rmaya y\u00f6nelik \u00e7oklu k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131mlar i\u00e7eren setler) kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 biliniyordu. Kullan\u0131c\u0131lara y\u00f6nelik ger\u00e7ek sald\u0131r\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu taray\u0131c\u0131 \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftiriliyordu (%62). Kaspersky uzmanlar\u0131na g\u00f6re en yayg\u0131n sebep Flash\u2019taki g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131yd\u0131. Sonunda bir di\u011fer pop\u00fcler eklenti teknolojisi olan ve ilk \u00e7evrimi\u00e7i bankac\u0131l\u0131k sistemlerinde kullan\u0131lan Java, ana tehdit kayna\u011f\u0131 olarak Flash\u2019\u0131 ge\u00e7ti.<\/p>\n 2010\u2019lar\u0131n ortalar\u0131na gelindi\u011finde Adobe Flash halihaz\u0131rda \u00f6mr\u00fcn\u00fc doldurmu\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Flash\u2019a kar\u015f\u0131 ilk y\u00fcksek profilli beyan, Apple\u2019\u0131n kurucusu ve CEO\u2019su Steve Jobs\u2019\u0131n \u201cFlash\u2019a dair D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/a>\u201d adl\u0131 a\u00e7\u0131k mektubu oldu. Apple doksanl\u0131 y\u0131llar\u0131 bitmek bilmeyen krizlerle ge\u00e7irdikten sonra 2010\u2019a gelindi\u011finde \u00e7ok iyi bir konuma eri\u015fmi\u015fti. 2007\u2019de ilk iPhone, 2010\u2019da ise 1993\u2019teki tabletlerin aksine \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 olan ilk iPad piyasaya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. iPhone ilk ba\u015fta di\u011fer ak\u0131ll\u0131 telefonlarda bulunan bir\u00e7ok \u00f6zelli\u011fe sahip de\u011fildi. \u00d6rne\u011fin, Flash\u2019\u0131 desteklemedi\u011fi i\u00e7in bu teknolojiyi kullanan siteleri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyemiyordu. 2000\u2019lerin sonunda bu durum, Flash deste\u011fine sahip ilk Android cihazlar ve Nokia\u2019n\u0131n Symbian ak\u0131ll\u0131 telefonu lehine ciddi bir arg\u00fcmand\u0131.<\/p>\n Steve Jobs, Apple mobil cihazlar\u0131n asla Flash y\u00fcr\u00fctmeyecek olmas\u0131n\u0131n temel sebeplerinden biri olarak g\u00fcvenli\u011fi \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Ayr\u0131ca Apple, cihazlar\u0131nda Flash\u2019\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 \u00fczerinde kontrol sahibi olmamay\u0131 da reddediyordu. HTML5 ya da Javascript gibi a\u00e7\u0131k standartlar\u0131n aksine Flash t\u00fcm \u00f6mr\u00fc boyunca (belirli unsurlar\u0131 hari\u00e7) tescilli \u00f6zel bir \u00e7\u00f6z\u00fcm oldu. Apple izin verseydi ve Adobe Flash deste\u011fini uygulasayd\u0131 ak\u0131ll\u0131 telefondaki oyunlar, videolar ve web \u00f6geleri yava\u015flayacak ya da \u00e7\u00f6kecekti. Bu durumda telefon \u00fcreticisi su\u00e7lanacakt\u0131.<\/p>\n Ba\u015fka arg\u00fcmanlar da vard\u0131. Masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlar\u0131n aksine ak\u0131ll\u0131 telefonlara y\u00f6nelik kodlar, pil \u00f6mr\u00fcn\u00fc t\u00fcketmemek i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca ak\u0131c\u0131 olmal\u0131yd\u0131. O d\u00f6nemde GPU h\u0131zland\u0131rmay\u0131 bile desteklemeyen Flash\u2019\u0131 ak\u0131c\u0131 hale getirmek imkans\u0131zd\u0131. Adobe, Flash Player\u2019\u0131n harika bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc yapsayd\u0131 bile Flash uygulamalar\u0131n performans\u0131 bireysel geli\u015ftiricilere ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131 ve binlerce bireysel geli\u015ftirici vard\u0131. Kontrol manya\u011f\u0131 olan Apple buna onay veremezdi.<\/p>\n Di\u011fer teknoloji \u015firketleri de bir rakibin tescilli yaz\u0131l\u0131m\u0131na bel ba\u011flamak istemedi. Pazardaki oyuncular\u0131n normal etkile\u015fim bi\u00e7imi, a\u00e7\u0131k bir standart \u00fcst\u00fcnde i\u015fbirli\u011fi yapmakt\u0131. Ancak bu da herkesin bu standard\u0131 kabul etmesini gerektiriyordu. Bu da hi\u00e7 kolay de\u011fildi. Baz\u0131lar\u0131 Flash\u2019\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 taklit ederek kendi tescilli formatlar\u0131n\u0131 yaratmay\u0131 denedi. \u00d6rne\u011fin Microsoft 2007\u2019de Silverlight<\/a> adl\u0131 kendi \u201ciyile\u015ftirilmi\u015f Flash\u201d\u0131n\u0131 geli\u015ftirmeye karar verdi, fakat ne yaz\u0131k ki tutmad\u0131.<\/p>\n 2015\u2019te Wired<\/em> dergisi \u201cFlash. \u00d6lmeli.\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir yaz\u0131<\/a> yay\u0131nlad\u0131. Yaz\u0131, end\u00fcstrideki \u00e7e\u015fitli oyuncular\u0131n Adobe Flash Player ad\u0131yla bilinen \u201cb\u00fcy\u00fck g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131yla\u201d ba\u015fa \u00e7\u0131kma giri\u015fimlerini anlat\u0131yordu. Ayn\u0131 y\u0131l Firefox taray\u0131c\u0131n\u0131n geli\u015ftiricileri, Flash i\u00e7erikleri varsay\u0131lan olarak oynatan eklentiyi devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakt\u0131. Chrome, web sitelerindeki \u201c\u00f6nemsiz\u201d Flash i\u00e7erikleri (yani, sistemi ciddi anlamda zorlayan video banner\u2019lar\u0131) devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131 belirtti. O s\u0131rada Facebook\u2019un g\u00fcvenlikten sorumlu ba\u015fkan\u0131 olan Alex Stamos, \u00f6mr\u00fcn\u00fc doldurmu\u015f bu teknolojiye deste\u011fin sonland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 bir tarih belirlemeyi \u00f6nerdi. Facebook bu s\u0131rada video oynatmak i\u00e7in hala Flash kullan\u0131yordu. HTML5 a\u00e7\u0131k standard\u0131, i\u00e7erik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 interaktif web siteleri olu\u015fturmaya y\u00f6nelik evrensel bir ara\u00e7 olarak Flash\u2019\u0131n yerini alabilecek konumdayd\u0131. Ancak b\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir mirastan bir gecede kurtulmak imkans\u0131zd\u0131. Reklam a\u011flar\u0131 Flash\u2019a ba\u011f\u0131ml\u0131yd\u0131. Eski taray\u0131c\u0131lara sahip eski bilgisayar kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ve b\u00fcy\u00fck bir i\u00e7erik kitapl\u0131\u011f\u0131na sahip sitelerin geli\u015ftiriciler de \u00f6yle.<\/p>\n Adobe ancak Temmuz 2017\u2019de \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k uzun bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin ard\u0131ndan Flash geli\u015ftirmelerini ve Flash\u2019a y\u00f6nelik deste\u011fi sonland\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Bir anda t\u00fcm pop\u00fcler taray\u0131c\u0131lar Flash i\u00e7erikleri yaln\u0131zca kullan\u0131c\u0131 talep etti\u011finde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r hale geldi. Nihayet 12 Ocak 2021\u2019de, Macromedia Flash Player 1.0\u2019\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131ndan 25, yaz\u0131l\u0131mdaki ilk kritik g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n ke\u015ffedilmesinden 13 y\u0131l sonra, Flash\u2019\u0131n kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131 deste\u011fi sonland\u0131r\u0131ld\u0131. Bu g\u00fcnden sonra modern taray\u0131c\u0131lar kullan\u0131c\u0131 istese ve Flash Player y\u00fckl\u00fc olsa bile Flash i\u00e7erikleri desteklememeye ba\u015flad\u0131. Hatta son s\u00fcr\u00fcmler Flash\u2019\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini engelliyor.<\/p>\n 2020\u2019nin sonunda \u00e7\u0131kan Flash\u2019\u0131n sonland\u0131r\u0131lma pop-up\u2019\u0131. Kaynak<\/a>.<\/p><\/div>\n \u00a0<\/p>\n\u00c7evrimi\u00e7i katk\u0131lar<\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/media.kasperskydaily.com\/wp-content\/uploads\/sites\/91\/2022\/10\/25160728\/life-and-death-of-adobe-flash-first-page-934x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/media.kasperskydaily.com\/wp-content\/uploads\/sites\/91\/2022\/10\/25160816\/life-and-death-of-adobe-flash-yahoo-1996-943x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/media.kasperskydaily.com\/wp-content\/uploads\/sites\/91\/2022\/10\/25160857\/life-and-death-of-adobe-flash-playstation.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/media.kasperskydaily.com\/wp-content\/uploads\/sites\/91\/2022\/10\/25160923\/life-and-death-of-adobe-flash-nike.jpg\")
Dev g\u00fcvenlik bo\u015flu\u011fu<\/h2>\n
On y\u0131l s\u00fcren cenaze<\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/media.kasperskydaily.com\/wp-content\/uploads\/sites\/91\/2022\/10\/25161005\/life-and-death-of-adobe-flash-finish.jpg\")