{"id":11748,"date":"2023-10-11T10:00:36","date_gmt":"2023-10-11T07:00:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kaspersky.com.tr\/blog\/?p=11748"},"modified":"2023-10-06T23:35:52","modified_gmt":"2023-10-06T20:35:52","slug":"what-is-fediverse","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kaspersky.com.tr\/blog\/what-is-fediverse\/11748\/","title":{"rendered":"Fediverse: nedir, ne i\u015fe yarar ve nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r?"},"content":{"rendered":"

Elon Musk\u2019un Twitter\u2019\u0131n\u0131 (art\u0131k X olarak biliniyor) \u201cbozmas\u0131n\u0131n\u201d<\/a> ve Mark Zuckerberg\u2019in Threads\u2019ini yay\u0131nlamas\u0131n\u0131n<\/a> ard\u0131ndan internette Fediverse ad\u0131 verilen bir \u015fey hakk\u0131nda \u00e7ok fazla konu\u015fma yap\u0131ld\u0131. Bir\u00e7o\u011fu bunu insanl\u0131\u011f\u0131n mevcut sosyal a\u011f karma\u015fas\u0131ndan ka\u00e7mak i\u00e7in son umudu olarak g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n

Bu g\u00f6nderimizde, bu Fediverse\u2019in ne oldu\u011funa, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na, kullan\u0131c\u0131lara \u015fu anda neler sundu\u011funa ve yak\u0131n gelecekte neleri de\u011fi\u015febilece\u011fine bakaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Normal sosyal a\u011flar\u0131n nesi yanl\u0131\u015f?<\/h2>\n

Hadi ilk olarak Fediverse\u2019e neden ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu ile ba\u015flayal\u0131m. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sosyal a\u011flar\u0131ndaki temel sorun, fazla kapal\u0131 ve kendilerine odakl\u0131 olmalar\u0131d\u0131r (aralar\u0131nda \u00e7ok say\u0131da k\u00f6t\u00fc olanlar\u0131n oldu\u011fundan bahsetmiyorum bile). \u00c7o\u011fu zaman, e\u011fer kay\u0131tl\u0131 de\u011filseniz, bir sosyal a\u011f\u0131n i\u00e7eri\u011finin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131na eri\u015femezsiniz bile ve hatta platformda daha fazla etkile\u015fim kurmay\u0131 bile d\u00fc\u015f\u00fcnmezsiniz.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, Twitter\u2019daki bir g\u00f6nderiyi be\u011fenmek veya bir YouTube videosuna yorum b\u0131rakmak i\u00e7in kay\u0131tl\u0131 olman\u0131z gerekir. Mark Zuckerberg imparatorlu\u011funun bir par\u00e7as\u0131 olan sosyal a\u011flara gelince, durum daha da k\u00f6t\u00fc: Bir hesap olmadan, genellikle b\u0131rak\u0131n be\u011fenmeyi, i\u00e7eri\u011fi g\u00f6remezsiniz bile.<\/p>\n

Sosyal a\u011flar\u0131n ikinci b\u00fcy\u00fck sorunu asl\u0131nda kendilerinin hi\u00e7bir \u015fey \u00fcretmemesidir. Kullan\u0131c\u0131lar sosyal a\u011flardaki t\u00fcm i\u00e7eri\u011fi kendileri olu\u015fturuyor ve a\u011flar\u0131n arkas\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketler bundan k\u00e2r sa\u011fl\u0131yor. Ve tabii ki \u015firketlerin kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n mahremiyetine hi\u00e7 sayg\u0131s\u0131 yok; kullan\u0131c\u0131lar hakk\u0131nda inan\u0131lmaz miktarda veri topluyorlar. Bu, ge\u00e7mi\u015fte zaten b\u00fcy\u00fck skandallara<\/a> yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131 ve ciddi \u015fekilde de\u011fi\u015fiklik olmazsa, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla gelecekte de bir s\u00fcr\u00fc soruna yol a\u00e7acak.<\/p>\n

\u0130\u015flerin \u015fu anki d\u00fczenlenme \u015fekline g\u00f6re, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n asl\u0131nda kendilerinin olu\u015fturduklar\u0131 platformlar \u00fczerinde tam kontrol sahibi olmamas\u0131yla ili\u015fkili bir ba\u015fka \u00f6nemli risk daha var. K\u00fcresel siyasette \u00f6nemli bir rol oynayan devasa bir sosyal a\u011f\u0131n, olduk\u00e7a tuhaf g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip bir ki\u015fi taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irildi\u011fini hayal edelim. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n uyum sa\u011flamaktan veya daha makul bir sahibi olan ba\u015fka bir platform aramaktan ba\u015fka se\u00e7ene\u011fi yok.<\/p>\n

Fediverse, geleneksel sosyal a\u011flar\u0131n t\u00fcm bu sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r: a\u015f\u0131r\u0131 merkezile\u015fme, tam hesap verebilirlik eksikli\u011fi, i\u00e7erik izolasyonu, kullan\u0131c\u0131 verilerinin toplanmas\u0131 ve kullan\u0131c\u0131 gizlili\u011finin ihlali bu sorunlar aras\u0131nda yer al\u0131r.<\/p>\n

Teorik k\u0131s\u0131m: Fediverse nedir ve nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r<\/h2>\n

Fediverse (\u201cfederasyon\u201d ve \u201cevren\u201d kelimelerinin bir kombinasyonu), kullan\u0131c\u0131lar\u0131n birbirleriyle tek bir platformda oldu\u011fu gibi etkile\u015fime girmesine olanak tan\u0131yan ba\u011f\u0131ms\u0131z sosyal a\u011flar\u0131n bir birle\u015fimidir. Bu etkile\u015fimler; okuma, abone olma\/takip etme, be\u011fenme, i\u00e7erik payla\u015f\u0131m\u0131, yorum yapma ve benzerleridir.<\/p>\n

Ve Fediverse\u2019e kat\u0131lan her platformun kendisi federedir: ba\u011f\u0131ms\u0131z sunuculardan olu\u015fan bir topluluktan olu\u015fur (Fediverse i\u00e7erisinde \u201colu\u015fumlar\u201d olarak an\u0131l\u0131r).<\/p>\n

Bu nedenle Fediverse\u2019in temel \u00f6zelli\u011fi merkeziyetsizliktir. Fediverse\u2019deki her olu\u015fumun kendi sahipleri (sunucuyu ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak olu\u015fturan ve bak\u0131m\u0131n\u0131 yapan ve i\u015fletiminin t\u00fcm masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layanlar), kendi kullan\u0131c\u0131 toplulu\u011fu, kurallar\u0131, moderasyon sistemi ve \u00e7o\u011fu zaman bir t\u00fcr temas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcm bu ba\u011f\u0131ms\u0131z olu\u015fumlar aras\u0131ndaki etkile\u015fim i\u00e7in \u00f6zel olarak tasarlanm\u0131\u015f ActivityPub<\/a> protokol\u00fc kullan\u0131l\u0131r. ActivityPub, internetin \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ortak protokoller olu\u015fturma konusunda uzmanla\u015fm\u0131\u015f bir kurulu\u015f olan World Wide Web Konsorsiyumu (W3C) taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

\"En<\/a>

Mastodon.sosyal<\/a> Fediverse\u2019deki en b\u00fcy\u00fck sosyal a\u011f olan Mastodon\u2019un en b\u00fcy\u00fck olu\u015fumudur<\/p><\/div>\n

Fediverse\u2019de herkes kendi olu\u015fumunu yaratabilir. T\u00fcm yapman gereken:<\/p>\n