\u00c7o\u011fumuzun her g\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131 taray\u0131c\u0131 uzant\u0131lar\u0131na a\u015fina olmal\u0131s\u0131n\u0131z. Bunlar taray\u0131c\u0131lara bir \u00e7ok kullan\u0131\u015fl\u0131 \u00f6zellik ekliyorlar, ama bir yandan da hem g\u00fcvenli\u011finizi hem de gizlili\u011finizi tehdit ediyorlar. Taray\u0131c\u0131 uzant\u0131lar\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu ve bir uzant\u0131n\u0131n yoldan \u00e7\u0131kmas\u0131 ihtimalini d\u00fc\u015f\u00fcrebilmek i\u00e7in neler yapabilece\u011fimizi hep birlikte inceleyelim. \u00d6ncelikle, bir taray\u0131c\u0131 uzant\u0131s\u0131n\u0131n tam olarak ne oldu\u011funu bilmemiz gerekiyor.<\/p>\n
Bir taray\u0131c\u0131 uzant\u0131s\u0131, taray\u0131c\u0131n\u0131za belli i\u015flevler ve \u00f6zellikler ekleyen bir eklenti gibidir. Uzant\u0131lar kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirebilir ya da taray\u0131c\u0131n\u0131za baz\u0131 web hizmeti i\u015flevselli\u011fi sa\u011flayabilir.<\/p>\n
\u00d6rnek olarak web sayfalar\u0131ndaki reklamlar\u0131 engelleyebilir, metinleri bir dilden di\u011ferine \u00e7evirebilir, Evernote ya da Pocket gibi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf yer imi hizmetlerine sayfa ekleyebilirler. Uzant\u0131lar saymakla bitmiyorlar: \u00dcretkenlik, ki\u015fiselle\u015ftirme, al\u0131\u015fveri\u015f yapma, oyun oynama ve daha fazla \u015fey i\u00e7in y\u00fczlerce, hatta binlerce uzant\u0131 var.<\/p>\n
Yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan taray\u0131c\u0131lar\u0131n neredeyse hepsi uzant\u0131lar\u0131 destekliyorlar. Chrome, Chromium, Safari, Opera, Internet Explorer ve Edge bunlara dahil. Uzant\u0131lar geni\u015f bir alanda kullan\u0131ma a\u00e7\u0131k ve baz\u0131lar\u0131 olduk\u00e7a yararl\u0131. Bu y\u00fczden insanlar birden fazla uzant\u0131 kullan\u0131yorlar ve bazen tek bir bilgisayardaki uzant\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131 iki haneli say\u0131lara ula\u015fabiliyor. Ancak belirtti\u011fimiz gibi, uzant\u0131lar yararl\u0131 olduklar\u0131 kadar tehlikeli de olabilirler.<\/p>\n
K\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 uzant\u0131lar<\/strong><\/p>\n Her \u015feyden \u00f6nce, uzant\u0131lar tamamen k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 olabilirler. Bununla daha \u00e7ok \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf web sitelerinden y\u00fcklenen uzant\u0131larda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Ama baz\u0131 durumlarda, k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar Android ve Google Play gibi resmi pazarlara da s\u0131z\u0131yorlar.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, g\u00fcvenlik ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 son zamanlarda Google Chrome Web Ma\u011fazas\u0131\u2019nda masum birer yap\u0131\u015fkan notlar uygulamas\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen, ama asl\u0131nda gizlice t\u0131klama ba\u015f\u0131na para kazanan reklamlara t\u0131klayarak uzant\u0131 geli\u015ftiricileri i\u00e7in k\u00e2r elde eden d\u00f6rt uzant\u0131 ke\u015ffettiler.<\/a><\/p>\n Bir uzant\u0131 bunu nas\u0131l yapabiliyor? Uzant\u0131lar, herhangi bir \u015feyi becerebilmeleri i\u00e7in izinlere ihtiya\u00e7 duyuyorlar. \u00c7ok kullan\u0131lan taray\u0131c\u0131lar aras\u0131nda yaln\u0131zca Google Chrome bu izinleri sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131c\u0131ya bir istemde bulunuyor. Di\u011fer taray\u0131c\u0131lar varsay\u0131lan olarak uzant\u0131lara istedi\u011fini yapma izni veriyor ve kullan\u0131c\u0131 da bunu kabul etmek zorunda kal\u0131yor.<\/p>\n Ancak Chrome\u2019da bile bu izin y\u00f6netimi sadece teoride \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Pratikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemiyoruz. En basit uzant\u0131lar bile \u201cziyaret etti\u011finiz t\u00fcm web sitelerindeki t\u00fcm verilerinizi okuma ve de\u011fi\u015ftirme\u201d izni istiyorlar. Bu da, uzant\u0131lara verilerinizle ilgili neredeyse her \u015feyi yapabilme g\u00fcc\u00fcn\u00fc veriyor. Gerekli izni vermezseniz de uzant\u0131 y\u00fcklenmiyor.<\/p>\n Daha \u00f6nceden k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 uzant\u0131lar\u0131n farkl\u0131 bir \u00f6rne\u011fiyle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Su\u00e7lular bunu Facebook Messenger \u00fczerinden k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m yaymak i\u00e7in kullan\u0131yordu. Bu konu hakk\u0131nda \u015fu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 okuyabilirsiniz<\/a>.<\/p>\n